होर्मुज जलडमरूमध्यबारे गोप्य वार्ता संकटमा, अमेरिका र इरानद्वारा एकअर्कालाई चेतावनी

क्षेत्रीय तनाव अन्त्य गर्न तथा होर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) बाट व्यापारिक आवागमन पुनः सुचारु गराउन अमेरिका र इरानबीच भइरहेका कूटनीतिक प्रयासहरू संकटमा परेका छन्। भित्री तहमा आदानप्रदान गरिएका प्रस्तावहरूलाई लिएर दुवै पक्षका परस्पर विरोधी दाबी र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कडा अभिव्यक्तिका कारण यी प्रयासहरू थप जटिल बनेका हुन्।

'सुत्र न्युज' को एक रिपोर्ट अनुसार, ट्रम्प प्रशासनले हालै कतारका मध्यस्थकर्ताहरूमार्फत तेहरानलाई शान्ति सम्झौताको औपचारिक खाका पठाएको थियो। इरानी सरकारकी प्रवक्ता फातमेह मोहाजेरानीले विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले सो प्रस्ताव राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानसमक्ष पेस गरेको पुष्टि गरेकी छन्। सुत्र न्युजका अनुसार, अमेरिकी दूतहरू स्टिभ विटकफ र जारेड कुश्नर सहभागी न्युयोर्कको अप्रत्यक्ष छलफल तथा कतारी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजिद अल-अन्सारीले पुष्टि गरेको मध्यस्थतापछि यो वार्ता अगाडि बढेको थियो। वार्ताको मुख्य उद्देश्य जारी युद्ध रोक्नु र इन्धन ढुवानीका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण यस समुद्री मार्गलाई पुनः खुला गर्नु रहेको बताइएको छ।

तर, 'अनलाइनखबर' ले उद्धृत गरेको टाइम म्यागजिनसँगको अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले आक्रामक शैली अपनाउँदै तेहरानका सर्तहरू खारेज गरिदिएका छन्। सो जलमार्गबारे इरानले राखेको प्रस्ताव "पर्याप्त नभएको" बताउँदै ट्रम्पले "इरान ध्वस्त हुन सक्छ र त्यो सम्भव छ" भनी चेतावनी दिएका छन्। इरानको अर्थतन्त्र धराशायी भइरहेको र जलडमरूमध्यमा वासिङ्टनको नियन्त्रण रहेको दाबी गर्दै ट्रम्पले यसअघि आफूले अस्वीकार गरेका सर्तहरू मान्न अस्वीकार गरे। उनले आगामी अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनपछि थप सैन्य हमला हुन सक्ने संकेतसमेत गरेका छन्।

इरानमाथि अमेरिका र इजरायलको संयुक्त हवाई आक्रमणपछि तेहरानले व्यापारिक जहाजहरूको आवागमनमा कडाइ गरेसँगै यो रणनीतिक जलमार्ग विवादको केन्द्र बनेको हो। यसले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारलाई समेत तरङ्गित बनाएको छ। सुत्र न्युजका अनुसार, सम्झौताका लागि इरानी अधिकारीहरूले चारवटा मुख्य सर्त अघि सारेका छन्: सम्पूर्ण मध्यपूर्वमा तत्काल सात दिने युद्धविराम, रोक्का गरिएका इरानी सरकारी सम्पत्ति फुकुवा, तेल उद्योगमाथिको प्रतिबन्ध खारेजी, र इरानी बन्दरगाहहरूमा अमेरिकाले गरेको भनिएको जल नाकाबन्दीको अन्त्य। यी कूटनीतिक पहलहरू अगाडि नै इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बागेर गालिबाफले यदि इरानले कच्चा तेल निर्यात गर्न पाएन भने छिमेकी खाडी मुलुकहरूको ऊर्जा पूर्वाधारले पनि यस्तै अवरोधको सामना गर्नुपर्ने चेतावनी दिएका थिए।

यसैबीच, न्युयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघीय महासभाको क्रममा पनि कूटनीतिक तनाव देखिएको छ। एसोसिएटेड प्रेसलाई उद्धृत गर्दै अनलाइनखबरले उल्लेख गरेअनुसार, अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले अराघची र इरानी प्रतिनिधिमण्डललाई निर्धारित भेटवार्ता नसकिँदै देश छाड्न निर्देशन दिएका थिए। संयुक्त राष्ट्रसंघका लागि इरानी नियोगले भने उक्त दाबीलाई आधारहीन भन्दै खारेज गरेको छ। कूटनीतिज्ञहरू हप्तौँअघि तय भएको आफ्नै तालिका अनुसार फर्किएको इरानको भनाइ छ।

क्षेत्रीय स्तरमा, इरानको सीमा क्षेत्रमा पनि तनावको नयाँ रूप देखिएको छ। अनलाइनखबरका अनुसार, इराकमा इस्लामिक स्टेटविरुद्धको अमेरिकी नेतृत्वको सैन्य गठबन्धन अन्त्य भएको विषयलाई इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सले "ऐतिहासिक विजय" का रूपमा स्वागत गरेको छ। गठबन्धन सेनाले आफ्नो तैनाथी औपचारिक रूपमा टुंग्याएपछि इराकी प्रधानमन्त्रीले देशका आन्तरिक सशस्त्र समूहहरूलाई आफ्ना हतियार राज्यसमक्ष बुझाउन आगामी जुन ३० सम्मको समय दिएका छन्।