सिक्टा सिँचाइले बाँकेमा नहर विस्तार थाल्दै, राप्तीको तटबन्धले बस्तीलाई बाढीबाट जोगायो
सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले बाँकेमा शाखा नहर विस्तारका लागि जग्गा अधिग्रहण थालेको छ भने राप्ती नदीमा भर्खरै बनेका तटबन्धले नजिकका बस्तीहरूलाई बाढीबाट जोगाएका छन्।
सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले बाँकेको खजुरा र बैजनाथ गाउँपालिकाका खेतहरूमा सिँचाइ पुर्याउने गरी शाखा तथा उपशाखा नहर सञ्जाल विस्तारका लागि जग्गा अधिग्रहण प्रक्रिया सुरु गरेको छ। उता, राप्ती नदीमा हालै निर्माण गरिएका तटबन्धले तल्लो तटीय क्षेत्रका बस्तीलाई मौसमी बाढीबाट जोगाएका छन्। यसले नदी व्यवस्थापन र सिँचाइ विस्तारको काम सँगसँगै अघि बढेको देखाएको छ।
आयोजना निर्देशक राजु आचार्यका अनुसार जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाँकेले जग्गा प्राप्ति ऐन, २०३४ को दफा ३ बमोजिम असोज ८ गते पश्चिम मूल नहरअन्तर्गत गुरुवागाउँ शाखा तथा उपशाखा नहरका लागि जग्गा अधिग्रहण गर्न औपचारिक सूचना प्रकाशित गरेको छ। जग्गाधनी वा हकवालाहरूले सूचना प्रकाशित भएको १५ दिनभित्र मुआब्जा दाबी गरिसक्नुपर्नेछ भने ३० दिनभित्र संरचना, गोठ, पर्खाल तथा रुखहरू हटाउनुपर्ने छ।
अधिग्रहण गरिने स्थानीय तहका वडाहरूका विषयमा भने समाचारहरूमा केही भिन्नता देखिएको छ। नागरिक न्युज र रातोपाटी इङ्लिसका अनुसार खजुरा गाउँपालिकाका १, २, ५, ८ र ९ नम्बर वडा तथा बैजनाथ गाउँपालिकाका ५ र ६ नम्बर वडामा जग्गा अधिग्रहण गरिनेछ। तर, गोरखापत्रले भने बैजनाथका ५ र ६ नम्बर वडा उल्लेख गरे पनि खजुराको वडा नम्बर ९ छुटाएर १, २, ५ र ८ नम्बर वडा मात्र समावेश गरेको छ।
राष्ट्रिय गौरवको यस आयोजनाको लक्ष्य बाँके जिल्लाभरिको ४२,७६६ हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पुर्याउने रहेको छ। यसमा राप्ती नदी पश्चिमको ३३,७६६ हेक्टर र पूर्वतर्फको करिब ९,००० हेक्टर जमिन पर्दछ। आचार्यका अनुसार हाल सञ्चालनमा रहेका नहरहरूबाट करिब २५,००० हेक्टर जमिनमा सिँचाइ भइरहेको छ। आर्थिक वर्ष २०६२/६३ मा निर्माण सुरु भएयता आयोजनाको भौतिक प्रगति ५१ प्रतिशत पुगेको गोरखापत्रले जनाएको छ। अगैयास्थित राप्ती नदीमा निर्माण गरिएको ३१७ मिटर लामो ब्यारेजसहित भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा हालसम्म २४ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ। सरकारले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि आयोजनालाई २ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ, जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको १ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँभन्दा झन्डै १ अर्ब रुपैयाँले बढी हो।
यतिबेला डुडुवा शाखा नहरको निर्माण कार्य जारी छ भने सिधनिया, प्रसेनी र अकलघरुवा शाखा नहरको कामलाई तीव्रता दिन ठेक्का सम्झौता सम्पन्न भइसकेको छ। पूर्वी मूल नहरका बाँकी खण्डहरूको निर्माणका लागि पनि तयारी भइरहेको छ।
नहर विस्तारसँगै राप्ती नदीमा गरिएको नदी नियन्त्रणको कार्यले नदी किनारका जोखिमयुक्त बस्तीहरूलाई सुरक्षा प्रदान गरेको अनलाइनखबरले जनाएको छ। सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना कार्यालय, लमही (दाङ) ले गत आर्थिक वर्षमा बाँकेमा ३.१ किलोमिटरभन्दा बढी पक्की कङ्क्रिट तटबन्ध र ४०० मिटर जैविक प्रविधि (बायो-इन्जिनियरिङ) आधारित तटबन्ध निर्माण सम्पन्न गरेको थियो। आयोजना प्रमुख निश्चल छतकुलीका अनुसार कचनापुरमा १,२०० मिटर, बिनौनामा १,३०० मिटर र खल्ला झगडियामा ५०० मिटर तटबन्ध निर्माण भएपछि हालैको बाढीमा सयौँ बिघा खेतीयोग्य जमिन जोगिनुका साथै राप्ती सोनारी, नरैनापुर र डुडुवा गाउँपालिकाका बस्तीहरू डुबानबाट जोगिएका छन्।